مهم رسیدن به “شعور تصویری” است

0


کیارنگ علایی در سال‌های اخیر در دانشگاه‌های مختلف عکاسی تدریس کرده و علاوه بر آن استاد راهنما هم بوده است. حضور در ترکیب هیات داوری دوسالانه‌های یازدهم و دوازدهم عکس و مسابقه‌های عکس منطقه‌ای، ملی و بین‌المللی نیز در کارنامه‌اش ثبت است؛ علاوه بر این در بخش مسابقه جشنواره‌های دام دام هند، اسمتویچ انگلیس، اورهان هولدینگ ترکیه، استروم اسلواکی و نمایشگاه عکس دیجیتال لوکزامبورگ و… حضور داشته است.او همچنین در این سال‌ها عضو هیات داوری جشنواره‌های عکس،فیلم و ادبیات داستانی بوده و می‌توان آثاری چون جایی دور‌تر، یک شرجــــی آرام و کاغذ و آیـنه (تاریخچه فشرده عکاسی) را از جمله تالیفات او دانست.

و اما بی‌شک یکی از مؤثرترین عوامل اصلی و ریشه‌یی برای ارتقای فرهنگی بصری جامعه موضوع آموزش و مبانی تئوریک عکاسی است. کودک نارسی که سال‌هاست هیچ کس مسوولیت سرپرستی‌اش را برعهده نگرفت تا اینکه جامعه‌ی عکاسان ایران صاحب انجمن شد. هرچند هنوز حرکت عملی‌ای در این زمینه شکل نگرفته اما دست کم گروهی احساس مسوولیتشان برانگیخته شده و می‌خواهند طرحی دیگر دراندازند. این مساله را اگر بشود به آرا و ایده‌های اهالی عکاسی به‌ویژه شکل آکادمیک آن اضافه کرد شاید که راهی باز شود. آنچه در پی آمده حاصل بررسی همین آرا و نظرات است.

آقای علایی لطفا از شیوه گزینش داوطلبان کنکور رشته عکاسی بگویید.

متر و میزان سوالات چهار گزینه ای و برگزاری کنکور به شیوه متعارف آن، به هیچ عنوان نمی‌تواند شایستگی‌های صحیح داوطلبان را برای رشته عکاسی مورد محک قرار دهد.برای اثبات این فرضیه همین بس که ببینیم براستی چند نفر از ده‌ها دانشجوی کارشناسی و بیست و اندی فارغ التحصیل ارشد عکاسی در این سال‌ها در فضای عکاسی کشور باقی می‌مانند و فعالیت صحیح می‌کنند؟این رشته باید با پوست و خون، تجربه شود نه صرفا با مطالعه معدود کتاب‌های منبع در کنکور.

یعنی به نظر شما شیوه آموزش عکاسی در دانشگاه‌های هنری به صورت واحدی، متدی صحیح است یا می‌شود سیستم آموزشی استاد ، شاگردی را دوباره احیا کرد تا دروس به صورت کاربردی و نظری و کارآمدتر و مطابق متد روز و مدرن درآید؟

منظور از متد روز چیست؟ طرح درس‌های آموزش عالی ما، معلوم نیست با چه معیاری و توسط چه کسانی نوشته شده است؟ طرح درس‌های دانشگاهی ما، با روش‌های کلاسیک تدریس عکاسی در اروپا فاصله‌ها دارد، چه برسد به متد روز. کلاس‌های طولانی، سه و چهار ساعته روی صندلی‌های غیراستاندارد، پروجکشن‌های غیراستاندارد، تهویه هوای غیراستاندارد در کلاس‌ها و… هیچ بازده آموزشی برای دانشجو ندارد و صرفا او را به پاس کردن درسش آن هم در حوزه نظری سوق می‌دهد. پروژه تصویری و تعریف آن در کلاس، حلقه گمشده‌ای است که در دانشگاه‌های ما به ندرت دیده می‌شود.

با این اوصاف کادر آموزش و هیات‌های علمی رشته عکاسی را چگونه بایستی ارزیابی، انتخاب و به استخدام دانشگاه درآورد؟

مطمئنا تا زمانی که دانشگاه‌های ما از یک چارچوب خشک و متعارف و محافظه کارانه برخوردار باشند، نباید انتظار چندانی از سیاست گذاری‌های راهبردی هیات‌های علمی‌دانشگاه‌ها داشت. به‌راستی چند نفر از عکاسان مطرح و فعال ایرانی که صاحب نحله شخصی هستند دارای مدرک ارشد یا دکترا هستند؟ این‌ها هیچ وقت در بدنه هیات علمی‌مورد استفاده قرار نمی‌گیرند و هیات علمی‌صرفا به مدارک دانشگاهی نظر دارد نه تجربیات و کوشش‌ها و پژوهش‌های عکاسان با تجربه.

نظر شما در مورد رساله‌ها و پایان نامه‌های کنونی در مقاطع تحصیلی لیسانس، فوق لیسانس و دکترای پژوهشی (عکاسی) چیست و نقد شما به کدامیک از آنهاست و آیا این پایان نامه‌ها به درد جامعه به ویژه جامعه عکاسی می‌خورند و آیا در حد و اندازه چاپ و انتشار هستند؟

وضعیت پایان نامه‌ها به جز مواردی معدود اسفبار است؛ به نظرم دلایل آن هم عدم اهتمام دانشجو برای ارائه فرضیه و تز شخصی در پایان نامه‌ها؛ غیر جدی بودن جلسات دفاع؛ دستمزد ناچیز اساتید راهنما؛ بایگانی شدن و خاک خوردن پایان نامه‌ها در کتابخانه‌های دانشگاه‌ها و موسسات آموزش عالی کشور؛ عدم تمایل ناشران به انتشار پایان نامه‌ها، عدم حمایت دولت از انتشار رسمی‌و جدی پایان نامه‌ها، پژوهش کم و گردآوری و تدوین حرف‌های دیگران در قالب پایان نامه‌ها توسط عده کثیری از دانشجویان است.

تعامل رشته عکاسی با دیگر رشته‌ها هنرهای تجسمی و غیر تجسمی مانند روانشناسی هنر، جامعه شناسی هنر، اقتصاد و هنر ومردم شناسی و… چگونه ارزیابی می‌کنید؟

درحال حاضر به دلیل نقش کمرنگ کارگاه‌ها و نشست‌های علمی‌در فضای آموزشی کشور و کم اهمیت بودن امر آموزش در ایران، تعاملی میان رشته‌های هنر تجسمی‌دیده نمی‌شود و صرفا چند نشریه محدود به این تعامل می‌پردازند.

ظاهرا عکاسی دیجیتال دگرگونی‌های بسیاری را در زمینه ساختار آموزش عکاسی پدید آورده، شما این تغییرات را چگونه می‌بینید؟

این تغییرات بدون شک مثبت است. نباید به ان‌ها به صورت افراطی نگاه کرد. من معتقدم ورود و گسترش دیوانه‌وار دوربین دیجیتال و همه نرم افزارهای آن، عکاسی ما را وارد یک “پوست اندازی” کرده است.

باید برآیند امور مربوط به این دنیای جدید را بررسی کنیم نه تک تک فرآیندهای آن را. این برآیند به نظر من مثبت است.

نقش آموزش عکاسی تا چه حد در فضای حرفه‌ای عکاسی تاثیر داشته، به عبارتی کادر حرفه‌‌یی‌ها تا چه حد تحت تاثیر آموزش‌های عکاسی بوده؟

این دو الزاما به هم وابسته نیستند و در عین حال ناقض هم نیز، نیستند. تجربه عکاسی چیزی است و دانش تئوریک آن چیزی یگر. در جاهایی می‌توانند به کمک هم بیایند. اما فقط در جاهایی. نه الزاما در همه جا.

در آموزش برای علاقه مندان عکاس به عکاسی چه تمهیداتی را پیشنهاد می‌کنید؟

آموزش پایه عکاسی نیازمند مرحله مقدماتی ” لغزاندن هنرجو در متن ” است. نباید از همان آغاز سراغ تکنیک رفت. باید ذهن هنرجو را آشنایی زدایی کرد تا تصورات عامیانه او نسبت به عکاسی تغییر کند. آموزش مبتنی بر تاریخ عکاسی، نهضت‌ها، تاثیرات عکاسی از و بر نقاشی، سبک‌ها و… به‌عنوان قدم‌های نخست می‌تواند راهگشا باشد. تصویری بودن کلاس و تکیه بر مصادیق تصویری متعدد، دیگر نکته‌ای است که می‌تواند در این زمینه بسیار موثر واقع شود.

به نظر شما مخاطبان آموزش عکاسی چه کسانی هستند. آیا فکر می کنید باید کسانی باشند که قرار است عکاس باشند یا لاقل بتوانند با دوربین کار کنند؟

مطلقا خیر. می‌توان آموزش عکاسی دید و یک مخاطب فهیم باقی ماند. مهم رسیدن به ” شعور تصویری ” است.

اگر قرار باشد منابع مناسبی برای آموزش عکاسی در زمینه تئوریک تهیه شود چه پیشنهادهایی دارید ؟

در زمینه منابع تقریبا ما “صفر” هستیم. کتاب‌های پایه نداریم جز دو کتاب “لنگفورد” و کتاب‌های هنرستان “مجتبی آقایی” و این تنها کتاب‌های بدون اشتباه ما است. بقیه کتاب‌های پایه که در کشور ما به چاپ رسیده غلط‌های فاحش دارد و موجب گمراهی مخاطب و هنرجو می‌شود. در این زمینه چاپ سلسله کتاب‌هایی که به‌طور تخصصی و در حوزه “آموزش پایه” توسط یک نهاد دولتی که نگرانی بازگشت سرمایه نداشته باشد و هر کتاب به طور مجزا به ” نظریات عکاسی”، ” تکنیک عکاسی”، “نرم افزارهای عکاسی”، ” نور در عکاسی”، “کنترل نور مصنوعی در عکاسی”، “نقش ترکیب بندی در عکاسی معاصر”، “مجموعه عکس و پروژه تصویری” را پیشنهاد می‌کنم.

منبع: انجمن عکاسان ایران     منبع عکس: سایت دوسالانه عکس ایران